دانشگاه ارومیه تحقیقات کاربردی خاک 2423-7116 13 4 2026 02 20 Isolation and Identification of Trichoderma Isolates from Soils Contaminated with Cd, Pb and Zn and Evaluation of Their Characteristics and Pollutants Bioaccumulation جداسازی و شناسایی جدایه های تریکودرما از خاکهای آلوده و ارزیابی تجمع زیستی عناصر سنگین Cd، Pb و Zn توسط آنها 1 20 121912 10.30466/asr.2026.55939.1876 FA انتصار مرزوق حسین گروه علوم خاک ارومیه میرحسن رسولی صدقیانی دانشگاه ارومیه محسن برین گروه علوم خاک دانشگاه ارومیه 0000-0003-0822-7050 محسن عابد علی موسوی 'گروه حفظ نباتات دانشگاه کربلا سالار رضاپور عضو هیئت علمی دانشگاه ارومیه Journal Article 2025 02 02 The contamination of agricultural soils with heavy metals, caused by excessive use of chemical fertilizers and polluted water sources, poses a significant challenge to environmental sustainability and agricultural productivity. Heavy metals such as lead, cadmium, and zinc not only reduce the quality of agricultural products but also present a serious threat to ecosystems and biodiversity. In this context, the fungus Trichoderma has been identified as an effective microorganism for absorbing heavy metals and mitigating their toxicity. This study aims to isolate and molecularly characterize Trichoderma isolates and evaluate their effectiveness in the bioremediation of heavy metals in contaminated soils, using advanced molecular techniques such as polymerase chain reaction (PCR) to analyze the genetic structure and biological performance of these isolates. The results showed that 45%, 38%, 12%, and 8% of the isolates belonged to the species T. harzianum, T. longibrachiatum, T. virens, and T. brevicompactum, respectively. For fungal species, Zn and Cd showed the highest and lowest toxicity, respectively. The Maximum inhibitory concentration (MIC) was observed at a concentration of 500 mg L-1 for the species T. longibrachiatum. This research confirms the significant impact of T. longibrachiatum in absorbing and reducing cadmium, lead, and zinc concentrations in media. The highest percentage accumulation was observed at contamination levels of 50 mg L-1, with the greatest biosorption at a concentration of 500 mg l-1, where cadmium showed the highest percentage of biological absorption. Therefore, Trichoderma spp. fungal isolates could play a crucial role in improving the bioremediation of heavy metal pollutants. آلودگی خاک‌های کشاورزی به فلزات سنگین، ناشی از استفاده بی‌رویه کودهای شیمیایی و منابع آبی آلوده، به عنوان یک چالش جدی برای محیط زیست و کشاورزی مطرح است. این عناصر مانند سرب (Pb)، کادمیوم (Cd) و روی (Zn)، نه تنها کیفیت محصولات کشاورزی را کاهش می‌دهند، بلکه یک تهدید جدی برای اکوسیستم و تنوع زیستی محسوب می‌شوند. در این زمینه، قارچ تریکودرما به عنوان یک میکروارگانیسم مؤثر در جذب فلزات سنگین و کاهش اثر سمیت آن‌ها شناخته شده است. پژوهش حاضر با هدف جداسازی و شناسایی مولکولی جدایه‌های قارچ تریکودرما و ارزیابی کارایی آن‌ها در زیست‌پالایی سرب، کادمیوم و روی در خاک‌های آلوده انجام گردید. به منظور تحلیل ساختار ژنتیکی و عملکرد زیستی این جدایه‌ها، از روش‌ مولکولی PCR استفاده شد. تجمع زیستی آلاینده های مورد مطالعه و تاثیر جدایه های قارچی در کاهش اثرات سمی عناصر سنگین در غلظتهای 0، 50، 100 و 500 میلیگرم در لیتر ارزیابی گردید. نتایج نشان داد 45، 38، 12 و 8 درصد از جدایه به ترتیب متعلق به گونه های T. harzianum، T. longibrachiatum، T. virens و T. brevicompactum بودند. برای گونه های قارچی، Zn و Cd بترتیب بالاترین و پایین ترین سمیت را نشان دادند. بالاترین غلظت بازدارنده (MIC) در غلظت 500 میلی گرم در لیتر و برای گونه T. longibrachiatum مشاهده گردید. طبق نتایج این تحقیق گونه T. longibrachiatum در تجمع زیستی و کاهش غلظت Pb، Cd و Zn در محیط آلوده نقش چشمگیری داشت. بیشترین درصد تجمع زیستی عناصر سنگین در سطوح آلودگی 50 میلی‌گرم در میلی‌لیتر و بالاترین تجمع زیستی در غلظت 500 میلی‌گرم در میلی‌لیتر مشاهده شد و کادمیوم بیشترین درصد تجمع زیستی را به خود اختصاص داد. بنابراین، جدایه های قارچی Trichoderma spp می توانند نقش مهمی در تجمع زیستی آلودگی‌های ناشی از Pb، Cd و Zn ایفا نماید.

https://asr.urmia.ac.ir/article_121912_f398385a12b71f76b342c44106df85fa.pdf

دانشگاه ارومیه تحقیقات کاربردی خاک 2423-7116 13 4 2026 02 20 Determination of Solid Waste Components and Characteristics in Landfills of Astaneh Ashrafieh City, and Soil Qualitative and Biological status تعیین اجزا و ویژگی‌‌های پسماند جامد محل‌های دفن زباله شهرستان آستانه اشرفیه و بررسی وضعیت کیفی و زیستی خاک 21 35 121909 10.30466/asr.2026.56079.1881 FA شایان شریعتی گروه مهندسی محیط زیست، دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0003-3441-209X فاطمه شریعتی دانشیار گروه محیط زیست دانشگاه آزاد اسلامی واحد لاهیجان، لاهیجان، ایران. 0000-0002-5303-7021 سهیل شکری استادیار، گروه ریاضی و آمار، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران زهرا فلاح باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان، دانشگاه آزاد اسلامی واحد لاهیجان، لاهیجان، ایران. 0009-0007-6602-1049 Journal Article 2025 03 25 The maintenance and storage of municipal solid waste in unengineered and unsanitary landfills represents a significant risk to the performance, health, and quality of the soil. Unfortunately, we also face the problem of open, unhygienic and man-made landfills near cities and forest areas in the northern cities of Iran. The purpose of this study was to investigate the soil quality (depth of 0-30 and 30-60 cm) of landfill in Astaneh Ashrafiyeh city and determine the waste components of this landfill. The results of the studies showed that the pH of the soil downstream of the Azadsara drainage area was high and it was classified as a highly alkaline soil. The effect of waste disposal on soil electrical conductivity was observed at all landfills and in some cases downstream (3.16 dS/m) (dept of 0-30 cm), which was unsuitable for growing sensitive crops. Total sodium and potassium concentration were also higher than the upstream control at most discharge locations, and this effect was visible up to 50 and 100 meters downstream in some cases. It was also found that the largest component of urban and rural waste comprises perishable components (61.57-69.51 percent), followed by agricultural and garden waste, rubber, plastic and cardboard. Furthermore, the comparison of the amounts of these components in summer and fall showed that the ratio of these components to total waste was higher in summer. This is probably due to the tourist nature of the area and the high use of disposable containers and cans by tourists and residents. In addition, the empirical formula of the solid waste of the city was obtained as C33H57O18N2S, and its calorific value was calculated as 20012.42 Kj/Kg that indicates waste can be used as a fuel source in waste-to-energy conversion processes such as incineration or gasification, provided that proper preprocessing and necessary controls to reduce pollutants are implemented. نگهداری و ذخیرهسازی زبالههای شهری در محلهای دفن زباله مهندسی نشده و غیر بهداشتی تهدیدی جدی برای عملکرد و سلامت و کیفیت خاک است. متاسفانه در شهرهای شمالی کشور ایران نیز مشکل وجود محلهای دفن زباله روباز، غیر بهداشتی و مهندسی شده در نزدیک شهرها و مناطق جنگلی وجود دارد. هدف از انجام این پژوهش بررسی وضعیت کیفیت خاک (عمقهای 30-0 و 60-30 سانتیمتری) محلهای دفن زباله شهر آستانه اشرفیه و تعیین اجزای پسماند این اماکن دفن زباله بود. نتایج بررسیها نشانگر آن بود که در پایین دست محل تخلیه کشل آزادسرا، pH خاک زیاد بوده و در گروه خاکهای قلیایی قوی دستهبندی شد. اثر دفن زباله بر هدایت الکتریکی خاک در همه محل‌های دفن زباله و در برخی موارد پایین دست (16/3 dS m-1) (در عمق 30-0 سانتی‌متر) مشاهده شد که برای کشت محصولات حساس نامناسب بود. همچنین غلظت سدیم و پتاسیم کل در اکثر اماکن تخلیه مورد نظر نسبت به شاهد بالادست بیشتر بودند که این تاثیر در بعضی موارد تا فواصل 50 و 100 متر پاییندست قابل مشاهده بود. همچنین مشخص گردید بیشترین جزء زبالههای شهری و روستایی را اجزای فسادپذیر (51/69-57/61 درصد) تشکیل میدهد و پس از آن ضایعات کشاورزی، باغی، لاستیک، پلاستیک و مقوا میباشد. بهعلاوه مقایسه مقادیر این ضایعات در فصل تابستان و پاییز نشان داد که نسبت پلاستیک به کل زباله در تابستان بیشتر بوده که احتمالا دلیل آن توریستی بودن منطقه و استفاده زیاد از ظروف یکبار مصرف و قوطی توسط گردشگران و ساکنین محلی میباشد. فرمول تجربی پسماند جامد شهرستان C33H57O18N2S و ارزش حرارتی آن Kj Kg-1 42/20012 به دست آمد که نشان می‌دهد که پسماند می‌تواند به عنوان منبع سوخت در فرآیندهای تبدیل پسماند به انرژی مانند سوزاندن یا گازی‌سازی به کار گرفته شود، البته به شرط آنکه پیش‌فرآوری مناسب و کنترل‌های لازم برای کاهش آلاینده‌ها انجام شود.

https://asr.urmia.ac.ir/article_121909_1a09ef5a25d58b0ac246b4cc6160c689.pdf

دانشگاه ارومیه تحقیقات کاربردی خاک 2423-7116 13 4 2026 02 20 The role of environmental factors in the susceptibility of rangeland soils of West Azerbaijan Province to water erosion نقش عوامل محیطی در حساسیت خاک‌های مرتعی استان آذربایجان‌غربی به فرسایش آبی 36 48 121907 10.30466/asr.2026.55782.1865 FA حبیب نظرنژاد گروه آبخیزداری 0000-0001-7672-5794 سیاوش بابایی گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه فرخ اسدزاده گروه خاکشناسی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه اسماعیل شیدای کرکج گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه Journal Article 2024 12 04 Soil erodibility is influenced by environmental and management factors and serves as a critical quantitative and qualitative indicator for estimating soil loss potential. This parameter is essential for planning soil conservation strategies and prioritizing protective measures. This study aimed to identify the direct and indirect environmental variables affecting the soil erodibility index (K) in sub-watersheds of West Azerbaijan Province. A total of 131 soil samples were collected from representative rangeland sites across the province, with adequate spatial distribution, from the surface layer (0–20 cm). Soil properties, including sand, silt, clay, organic carbon, lime content, saturated moisture, pH, and electrical conductivity, were measured in the laboratory. Additionally, soil permeability class and structure were determined. Topographic characteristics, such as slope gradient, slope aspect, and elevation of sampling points, were recorded using a clinometer, azimuth meter, and Global Positioning System (GPS). Maps of temperature and precipitation distribution were generated using the Inverse Distance Weighting (IDW) method in ArcGIS 10.3.1, and corresponding values for sampling points were extracted. The soil erodibility factor (K) was calculated using the equation proposed by Wischmeier and Smith. Stepwise regression analysis was used to examine the relationship between the soil erodibility factor (K) and environmental variables. Regression coefficients and steps were determined for environmental parameters, and the statistical significance of the regression model was assessed through analysis of variance (ANOVA) across four steps. Correlation coefficients for vegetation cover, precipitation, slope, and elevation with the soil erodibility factor (K) were calculated at each step. ANOVA results indicated that the model was significant at the 1% level, confirming its reliability. The student’s t-test was used to determine the constant and variable coefficients of the models. Standardized coefficients for vegetation cover, precipitation, slope, and elevation were -0.231, -0.203, 0.194, and -0.187, respectively. Vegetation cover showed the highest correlation (R = 0.320), while elevation showed the lowest correlation (R = 0.469) with the soil erodibility factor (K). The spatial distribution of the K factor was mapped using geostatistical techniques, with the IDW method selected due to its lowest Root Mean Square Error (RMSE). The K factor map indicated the highest erodibility in the northern regions of the province, corresponding to areas with excessive livestock grazing and reduced vegetation cover due to overgrazing. فرسایش‌پذیری خاک تحت تأثیر عوامل محیطی و مدیریتی قرار داشته و از نظر کمی و کیفی به‌عنوان یک شاخص کلیدی برای تخمین پتانسیل تلفات خاک مطرح است. این پارامتر برای برنامهریزی در جهت اجرای حفاظت خاک و نیز اولویت‌بندی اقدامات حفاظتی خاک ضروری است. این مطالعه به‌منظور تعیین متغیرهای تأثیرگذار مستقیم و غیرمستقیم محیطی بر شاخص فرسایش‌پذیری (K) در زیرحوضه‌های استان آذربایجان غربی انجام گرفت. برای این منظور 131 نمونه خاک از سایتهای معرف مرتعی در استان آذربایجان‌غربی با پراکنش مناسب از لایه سطحی (صفر تا 20 سانتیمتر) برداشت شد. مقادیر شن، سیلت، رس، کربن آلی، آهک، رطوبت اشباع، اسیدیته و هدایت الکتریکی در آزمایشگاه اندازهگیری و طبقه نفوذپذیری و ساختمان نمونهها مشخص شد. خصوصیات توپوگرافیکی دامنه شامل شیب، جهت شیب دامنه و ارتفاع نقاط نمونهبرداری با استفاده از ابزارهای شیبسنج، آزیموت‌سنج و سامانه موقعیت‌یاب جغرافیایی (GPS) ثبت شد. نقشه پهنهبندی دما و بارش استان با روش IDW در نرم‌افزار ArcGIS10.3.1 تهیه و مقادیر دما و بارش مربوط به نقاط نمونهبرداری از این نقشهها بهدست آمد. برای برآورد عامل فرسایش‌پذیری خاک از رابطه ارائه شده توسط ویشمایر و اسمیت استفاده شد. در مرحله بعد، برای بررسی رابطه ضریب فرسایش‌پذیری خاک (K) با عوامل محیطی از روش رگرسیون گام به گام استفاده شد. پس از تعیین ضرایب و گامهای رگرسیونی (مراحل مختلف رگرسیون) برای پارامترهای محیطی، مقادیر معنیداری رگرسیون توسط آزمون آماری تجزیه واریانس در چهار گام بررسی شد و مقادیر همبستگی هریک از پارامترهای پوشش گیاهی، بارندگی، شیب و ارتفاع با عامل فرسایشپذیری خاک (K) در هر مرحله مشخص شد. نتایج آزمون تجزیه واریانس نشان داد مدل دارای معنیداری در سطح یک درصد بوده و بهعبارتی مدلی قابل اطمینان میباشد. پس از تعیین وضعیت همبستگی هر یک از پارامترها برای تعیین ضرایب ثابت و متغیر مدلها از آزمون تیاستیودنت استفاده شد. با توجه به مقادیر ضرایب استاندارد متغیرهای پوشش گیاهی، بارندگی، شیب و ارتفاع در مدل به ترتیب برابر با 231/0-، 203/0-، 194/0 و 187/0- بودند. مشخص شد متغیر پوشش گیاهی با ضریب همبستگی (R=0.320) و متغیر ارتفاع با ضریب همبستگی (R=0.469) بهترتیب بیشترین و کمترین اثرگذاری را بر روی شاخص فرسایش‌پذیری خاک (K) دارند. به‌منظور نشان دادن پراکنش مکانی فاکتور K از تکنیک زمین‌آمار و از روش IDW به‌دلیل داشتن کمترین RMSE (ریشه میانگین مربعات خطا) استفاده شد. بیشترین مقدار ضریب فرسایش خاک در شمال استان است که با تعداد دام بیش از حد مجاز در این مناطق و کاهش پوشش گیاهی در اثر چرای بی‌رویه منطبق میباشد.

https://asr.urmia.ac.ir/article_121907_983321d08803ed4e0195d430ee17aa87.pdf

دانشگاه ارومیه تحقیقات کاربردی خاک 2423-7116 13 4 2026 02 20 Modeling of Soil Saturated Hydraulic Conductivity Using Intelligent Methods مدل سازی هدایت هیدرولیکی اشباع خاک با استفاده از روش های هوشمند 49 63 121910 10.30466/asr.2026.56168.1885 FA شکراله اصغری فیزیک خاک، گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران 0000-0002-3423-2016 مهسا حسنپور کاشانی گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران 0000-0001-8177-4320 Journal Article 2025 05 06 The saturated hydraulic conductivity (Ks) of soil plays a key role in the transport of water, nutrients, and pollutants in soil. Direct measurement of Ks in soil is time-consuming and expensive, and due to soil heterogeneity and error, the results obtained may not be very reliable. Therefore, indirect methods such as regression pedotransfer functions and intelligent models have been used to estimate this soil hardness variable. The aim of this study was to compare the performance of three intelligent models including neurofuzzy (NF), gene expression programming (GEP), and random forest (RF) in estimating Ks from readily available soil variables. For this purpose, information on 102 soil samples selected from the agricultural lands of the Ardabil plain, including sand, silt, clay, geometric mean and geometric standard deviation of particle diameter, bulk and particle density, organic carbon, CaCO3, and Ks, was used. Eighty two data were used for training and 20 data were used for testing the intelligent models. Five different combinations of readily available soil variables were selected as model inputs to estimate Ks by NF, GEP, and RF models. The results of all three intelligent methods used in the study indicated that the combination of two input variables including clay and soil bulk density, had the highest accuracy and was the best model in estimating Ks. The values of the coefficient of determination (R2), normalized root mean square error (NRMSE), mean error (ME), and Nash-Sutcliffe coefficient (NS) were calculated based on the test data as 0.83, 0.118, 0.002 cm min-1, 0.81, and 0.83, 0.145, 0.020 cm min-1, 0.71, and 0.74, 0.151, 0.020 cm min-1, 0.69 for the best NF, GEP, and RF models in estimating Ks, respectively. The results showed that the NF model, compared to the other two intelligent models, was able to estimate Ks with high accuracy in the study area due to its low NRMSE and high NS. هدایت هیدرولیکی اشباع (Ks) خاک نقش کلیدی در انتقال آب، عناصر غذایی و آلایندهها در خاک دارد. اندازهگیری مستقیم Ks در خاک به زمان و هزینه زیادی نیاز داشته و نتایج بهدست آمده بهدلیل غیریکنواختی خاک و بروز خطا ممکن است چندان قابل اعتماد نباشد. بنابراین از روشهای غیر مستقیم مانند توابع انتقالی رگرسیونی و مدلهای هوشمند برای تخمین این متغیر دیریافت خاک استفاده گردیده است. هدف از این پژوهش، مقایسه عملکرد سه مدل هوشمند نرو-فازی (NF)، برنامهریزی بیان ژن (GEP) و جنگل تصادفی (RF) در برآورد Ks از روی ویژگیهای زودیافت خاک بود. برای این منظور، از اطلاعات مربوط به 102 نمونه خاک منتخب از اراضی زراعی دشت اردبیل شامل شن، سیلت، رس، میانگین و انحراف معیار هندسی قطر ذرات، جرم مخصوص ظاهری و حقیقی، کربن آلی، آهک و Ks استفاده شد. تعداد 82 داده برای آموزش و 20 داده برای آزمون مدلهای هوشمند به کار گرفته شد. پنج ترکیب مختلف از متغیرهای خاک بهعنوان ورودی مدل برای برآورد Ks توسط سه مدل NF، GEP و RF انتخاب شدند. نتایج هر سه روش هوشمند بهکار رفته در تحقیق گویای آن بود که با ترکیب دو متغیر ورودی رس و جرم مخصوص ظاهری خاک، بالاترین دقت بدست آمد. مقادیر آمارههای ضریب تبیین (R2)، ریشه میانگین مربعات خطای نرمال شده (NRMSE)، میانگین خطا (ME) و ضریب نش-ساتکلیف (NS) براساس دادههای آزمونی برابر 83/0، 118/0، cm min-1 002/0، 81/0 و 83/0، 145/0، cm min-1 020/0،71/0و 74/0، 151/0، cm min-1 020/0 و 69/0 بهترتیب برای بهترین مدل NF، GEP و RF در برآورد Ks محاسبه گردید. نتایج نشان داد که مدل NF در مقایسه با دو مدل هوشمند دیگر به دلیل برخورداری از NRMSE پایین و NS بالا توانست Ks را با دقت بالایی در منطقه مورد مطالعه برآورد نماید.

https://asr.urmia.ac.ir/article_121910_598c2c9f6e79ae8fcddbc789d8f7b791.pdf

دانشگاه ارومیه تحقیقات کاربردی خاک 2423-7116 13 4 2026 02 20 Evaluation of tolerance to phosphorus deficiency stress in maize (Zea mays L.) inbred lines using stress tolerance indices ارزیابی تحمل به تنش کمبود فسفر در لاین‌های خالص ذرت (Zea mays L.) با استفاده از شاخص‌های تحمل به تنش 64 84 121908 10.30466/asr.2026.56052.1879 FA مریم رزمجو گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه، ارومیه ، ایران رضا درویش زاده گروه اصلاح و بیوتکنولوژی گیاهی دانشکده کشاورزی دانشگاه ارومیه هادی علیپور گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران. ابراهیم سپهر گروه خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران. 0000-0001-5843-0669 Journal Article 2025 02 02 Phosphorus (P) is an essential nutrient with a significant effect on plant growth. Maize is highly sensitive to phosphorus deficiency during early growth stages. This study was conducted under two conditions: optimal and phosphorus deficiency stress to analyze stress tolerance indices in 93 maize inbred lines and identify lines tolerant to low phosphorus stress. The experiment used a completely randomized design with three replications at Urmia University in 2017–2018. Based on performance under both optimal and phosphorus deficiency stress conditions, various stress tolerance indices were calculated, including Mean Productivity (MP), Tolerance Index (TOL), Stress Susceptibility Index (SSI), Geometric Mean Productivity (GMP), Stress Tolerance Index (STI), Harmonic Mean (HM), Yield Stability Index (YSI), Yield Index (YI), Abiotic Tolerance Index (ATI), and Modified Stress Tolerance Index under stress conditions (MSTI). Correlation, principal component, and cluster analyses showed that HM, GMP, YI, MP, MpSTI, and MsSTI were ideal indices for selecting lines that performed well under both optimal and phosphorus deficiency stress conditions. Based on these indices, lines Ma005, Ma006, Ma007, Ma009, Ma010, Ma011, Ma022, Ma024, Ma025, Ma026, Ma027, Ma028, and Ma064 were identified as phosphorus deficiency stress-tolerant lines, showing better grain yield under both phosphorus stress (YS) and optimal phosphorus (YP) conditions. The results of this study can help scientists develop sustainable and optimal cultivation strategies in phosphorus-deficient areas. Additionally, plants tolerant to nutrient deficiencies can help farmers increase yields and reduce the need for chemical fertilizers under these conditions. اثر فسفر (P) بهعنوان یک عنصر غذایی ضروری، بر رشد گیاه بسیار قابل توجه است. ذرت در مراحل اولیه رشد نسبت به کمبود فسفر حساسیت بالایی دارد. این مطالعه با هدف تجزیه و تحلیل شاخص‌های تحمل به تنش کمبود فسفر در 93 لاین خالص ذرت و شناسایی لاینهای متحمل، تحت دو شرایط بهینه و تنش کمبود فسفر در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار در دانشگاه ارومیه در سال 97-1396 انجام شد. بر اساس عملکرد لاینها تحت شرایط بهینه و تنش کمبود فسفر، شاخص‌های تحمل تنش مختلفی از جمله میانگین بهرهوری (MP)، شاخص تحمل (TOL)، شاخص حساسیت به تنش (SSI)، میانگین هندسی بهرهوری (GMP)، شاخص تحمل به تنش (STI)، میانگین هارمونیک (HM) شاخص پایداری عملکرد (YSI)، شاخص عملکرد (YI)، شاخص تحمل به کمبودهای غیر زیستی (ATI) و شاخص تحمل به تنش تغییر یافته (MSTI) محاسبه شد. نتایج تجزیه و تحلیل همبستگی، تجزیه به مؤلفه‌های اصلی و تجزیه خوشهای نشان داد که شاخصهای HM، GMP، YI، MP، MpSTI و MsSTI شاخص‌های ایده‌آلی برای انتخاب لاینهایی هستند که تحت هر دو شرایط بهینه و تنش کمبود فسفر عملکرد خوبی دارند. براساس این شاخص‌ها، لاینهای Ma005، Ma006، Ma007، Ma009، Ma010، Ma011، Ma022، Ma024، Ma025، Ma026، Ma027، Ma028 و Ma064 به‌عنوان لاین‌های متحمل به تنش کمبود فسفر شناسایی شدند که در هر دو شرایط تنش کمبود فسفر (YS) و بهینه فسفر (YP) عملکرد دانه بهتری نشان دادند. نتایج این مطالعه می‌تواند به توسعه استراتژی‌های کشت پایدار و بهینه در مناطق با کمبود فسفر کمک کند. گیاهان متحمل به تنش کمبود عناصر غذایی می‌توانند به کشاورزان در افزایش عملکرد و کاهش نیاز به کودهای شیمیایی در این محیط‌ها کمک کنند.

https://asr.urmia.ac.ir/article_121908_c1802abf08509876a8fc0766245f710c.pdf

دانشگاه ارومیه تحقیقات کاربردی خاک 2423-7116 13 4 2026 02 20 Studying the effect of microbial inoculation on phosphorus solubility and some growth indices of Maize (Zea mays L.) plants بررسی تأثیر تلقیح میکروبی بر حلالیت فسفر و برخی شاخص‌های رشدی گیاه ذرت (Zea mays L.) 85 104 121905 10.30466/asr.2026.56132.1883 FA معصومه حسینی گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران 0009-0001-2213-7564 محسن برین گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران 0000-0003-0822-7050 جعفر صوفیان گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران. 0000-0001-6213-2525 Journal Article 2025 04 21 Given the importance of corn as a crop and the potential of highly efficient indigenous microorganisms for producing inoculants and utilizing low-soluble and insoluble phosphate mineral resources, a study was conducted to investigate the effect of microbial inoculants on phosphorus solubility and selected growth and nutritional characteristics of corn. The study used a completely randomized design with six treatments: phosphorus chemical fertilizer of triple superphosphate type at the recommended rate (1.8 g per pot), biofertilizer at the recommended rate (1.8 g per pot, based on the optimal amount determined by MINITAB software), biofertilizer at twice the recommended rate, chemical fertilizer (50%) plus biofertilizer, chemical phosphorus fertilizer (25%) plus biofertilizer, and a control (no fertilizer), each with three replications. At the end of the growing season, growth indices, plant yield, and other desired traits were measured. The results showed that the highest shoot height (130.9 cm) occurred in the biofertilizer treatment at twice the recommended amount, the highest stem diameter index (7.63 cm) in the combined treatment of 50% chemical fertilizer and biofertilizer, and the highest plant dry weight (4.7 g per pot) in the biofertilizer treatment at the recommended rate. The effect of fertilizer treatments was significant for total nitrogen content (p<0.05), phosphorus concentration (p<0.001), and potassium concentration (p<0.01). The highest absorption rates of zinc and manganese in the phosphorus chemical fertilizer and biofertilizer at the recommended rate were 2.75 and 2.2 times higher than the control, respectively. The effect of fertilizer sources was significant forbasal respiration rate at the surface (p<0.001) and microbial biomass carbon at the surface (p<0.05). For most measured traits, there was no significant difference between the chemical phosphorus fertilizer treatments and the biological fertilizer. Therefore, microbial phosphorus fertilizers have the potential to increase plant growth indices. با توجه به اهمیت محصول ذرت و توان بالقوۀ میکروارگانیسم‌های بومی با کارایی بالا برای تولید مایۀ تلقیح و استفاده از منابع معدنی کممحلول و نامحلول فسفات، مطالعهای با هدف بررسی تاثیر تلقیح میکروبی بر حلالیت فسفر و برخی ویژگیهای رشدی و تغذیهای ذرت انجام شد. این مطالعه در قالب طرح کاملا تصادفی با 6 تیمار شامل (کود شیمیایی فسفره از نوع سوپر فسفات تریپل برابر توصیه (به میزان 8/1 گرم برای هر گلدان)، کود زیستی برابر توصیه (بر اساس مقدار توصیه شده که مقدار بهینه بدست آمده بر اساس نرم‌افزار MINITAB به میزان 8/1 گرم برای هر گلدان)، کود زیستی 2 برابر توصیه، کود شیمیایی (50%) + کود زیستی، کود شیمیایی فسفره (25%)+ کود زیستی و شاهد (بدون کود) در 3 تکرار اجرا گردید. در پایان فصل رشد، شاخص‌های رشد، عملکرد گیاه و سایر صفات مورد نظر اندازه‌گیری شد. نتایج نشان داد بیش‌ترین ارتفاع اندام هوایی (9/130 سانتی‌متر) در تیمار کود زیستی دو برابر توصیه، بیش‌ترین میزان شاخص قطر ساقه (63/7 سانتی‌متر) در تیمار تلفیقی 50 درصد کود شیمیایی و کود زیستی و بیش‌ترین وزن خشک گیاه در تیمار کود زیستی برابر توصیه (7/4 گرم در گلدان) بود. همچنین اثر تیمارهای کودی بر میزان نیتروژن کل گیاه (p<0.05)، غلظت فسفر (p<0.001)، و نیز غلظت پتاسیم (p<0.01) معنی‌دار بود. بیشترین میزان جذب عنصر روی و منگنز در تیمار کود شیمیایی فسفره و کود زیستی برابر توصیه به ترتیب 75/2 و 2/2 برابر نسبت به تیمار شاهد بالاتر بود. اثر منابع کودی بر میزان تنفس پایه در سطح (p<0.001) و بر کربن زیست توده میکروبی در سطح (p<0.05) معنی‌دار بود. در بیشتر صفات مورد اندازه‌گیری اختلاف معنی‌داری مابین تیمارهای کودی شیمیایی فسفره و کود زیستی وجود نداشت. لذا می‌توان بیان داشت که کودهای میکروبی فسفره از قابلیت بالقوه‌ای در جهت افزایش شاخص‌های رشدی گیاهان برخوردارند.

https://asr.urmia.ac.ir/article_121905_813f662f60bd65fa0a474d871688d53d.pdf

دانشگاه ارومیه تحقیقات کاربردی خاک 2423-7116 13 4 2026 02 20 The effect of sewage sludge application on some vegetative characteristics of maize in two soils with different textures تأثیر کاربرد لجن فاضلاب بر برخی ویژگی‌‌‌های رویشی گیاه ذرت در دو نوع خاک با بافت مختلف 105 123 121911 10.30466/asr.2026.56189.1887 FA مریم شکوری دانشگاه زنجان 0009-0001-6918-1044 اکبر حسنی دانشیار گروه علوم خاک دانشگاه زنجان 0000-0003-4868-1629 محمد بابااکبری ساری دانشگاه زنجان 0009-0005-3257-3780 مهدی تفویضی دانشگاه زنجان احسان خوش کلام دانشگاه فردوسی مشهد Journal Article 2025 05 12 Given the accelerating pace of population growth and the corresponding increase in demand for food resources, the use of alternative fertilizers such as sewage sludge has emerged as a sustainable strategy in agricultural systems. This study was conducted in a greenhouse using a completely randomized design to assess the effects of varying amounts of sewage sludge on maize (Zea mays L.) growth in two soil types: clay loam and sandy loam. The experimental treatments included five sludge application rates: 0.125%, 0.25%, 0.5%, 1%, and 10% (w/w). Several plant growth parameters were measured and analyzed, including germination percentage, plant height, growth rate, fresh and dry biomass of shoots and roots, chlorophyll and carotenoid concentrations, total leaf soluble solids, antioxidant activity, and concentrations of phosphorus, nitrogen, and potassium in plant tissues. The results showed that low to moderate applications of sewage sludge (0.125% to 1%) significantly improved growth indices. Compared to the control treatment, adding 1% sludge to clay loam soil and 0.5% to sandy loam soil produced the greatest positive effect on increasing concentrations of chlorophyll a, chlorophyll b, total chlorophyll, carotenoids, antioxidant activity, and the fresh weight of shoots and roots. In contrast, the treatment with 10% sludge negatively affected plant growth and physiological characteristics, resulting in reduced growth. Additionally, as sludge content in the soil increased, concentrations of phosphorus, nitrogen, and potassium in shoots and roots also rose significantly. Overall, the findings indicate that judicious and optimized use of sewage sludge can substantially enhance soil fertility by improving plant growth parameters and supplying essential nutrients. However, excessive application may cause detrimental effects; therefore, determining the optimal application rate and continuously monitoring the chemical composition of the sludge before its use in agricultural fields are imperative. با توجه به روند فزاینده رشد جمعیت و افزایش تقاضا برای تأمین منابع غذایی، استفاده از کودهای جایگزین نظیر لجن فاضلاب به‌عنوان رویکردی پایدار در نظام‌های کشاورزی مطرح شده است. پژوهش حاضر در گلخانه‌ و در قالب طرح کاملاً تصادفی با هدف ارزیابی اثر مقادیر متفاوت لجن فاضلاب بر رشد گیاه ذرت در دو نوع خاک لوم رسی و لوم شنی اجرا شد. تیمار آزمایش شامل مقادیر مختلف لجن شامل صفر، 125/0، 25/0، 5/0، 1 و 10 درصد وزنی-وزنی بود. برخی شاخص‌های رشد گیاه شامل درصد جوانه‌زنی، ارتفاع بوته، سرعت رشد، وزن تر و خشک بخش هوایی و ریشه، غلظت کلروفیل، کارتنوئید، مواد جامد محلول کل، فعالیت آنتی‌اکسیدانی و همچنین غلظت فسفر، نیتروژن و پتاسیم در گیاه مورد اندازه‌گیری و تحلیل قرار گرفتند. نتایج حاصل نشان داد که کاربرد لجن فاضلاب در مقادیر پایین تا متوسط (125/0 تا 1 درصد) باعث بهبود معنی‌‌‌دار شاخص‌های رشد گردید. در مقایسه با تیمار شاهد، افزودن یک درصد لجن به خاک لوم رسی و نیم درصد به خاک لوم شنی، بیشترین اثر مثبت را بر افزایش غلظت کلروفیل a، کلروفیل b، کلروفیل کل، کارتنوئید، فعالیت آنتی‌اکسیدانی و وزن تر بخش‌های هوایی و ریشه نشان داد. در مقابل، تیمار حاوی ۱۰ درصد لجن تأثیر منفی بر رشد و ویژگی‌های فیزیولوژیکی گیاه داشته و موجب کاهش رشد گردید. همچنین، با افزایش میزان لجن در خاک، غلظت فسفر، نیتروژن و پتاسیم در بخش‌های هوایی و ریشه به‌طور معنی‌داری افزایش یافت. به‌طور کلی، نتایج مطالعه بیانگر آن است که استفاده مدیریت‌شده و بهینه از لجن فاضلاب می‌تواند با بهبود شاخص‌های رشد گیاه و تأمین عناصر غذایی ضروری، نقش مؤثری در ارتقای حاصلخیزی خاک ایفا کند. با این حال، کاربرد بیش از حد آن ممکن است پیامدهای منفی به‌دنبال داشته باشد. ازاین‌رو، تعیین مقدار بهینه و پایش مستمر ترکیب شیمیایی لجن پیش از استفاده در اراضی کشاورزی، امری ضروری تلقی می‌شود.

https://asr.urmia.ac.ir/article_121911_d80e3be5e401e22b7df3de89a67594ea.pdf